Dziękujemy, że z nami jesteś ;) Artykuł jest obecnie w fazie budowy. Informacje w nim zawarte mogą być jeszcze niekompletne. Pracujemy nad tym. Ostatnia aktualizacja: 24.01.2021
fot. Baza MPK Rzeszów w budowie
komunikacja miejska

Powstanie MPK Rzeszów i rozwój komunikacji

24.01.2021

Po zakończeniu działań militarnych życie w Rzeszowie wracało do swojego normalnego rytmu. Odbudowujące się miasto jeszcze bardziej potrzebowało różnego rodzaju środków transportu, maszyn itp. Podobnie było z kwestią przewozu ludzi, gdzie zaraz po wojnie jeździło tylko 15 dorożek konnych, co nie mogło zaspokoić odradzającego się miasta. Aby zaradzić sytuacji do przewozu osób wykorzystywano samochody ciężarowe, które zabierały chętnych ze skrzyżowań czy placów.

Za początek powstania komunikacji miejskiej w Rzeszowie można uznać 2 marca 1948 roku, kiedy to na nadzwyczajnym posiedzeniu Miejskiej Rady Narodowej (MRN) utworzono nowe przedsiębiorstwo miejskie pod nazwą Miejska Komunikacja Samochodowa (MKS). Przyjęty jednogłośnie przez radnych dokument, upoważniał Zarząd Miejski do zakupu jednego autobusu dla potrzeb MKS. Równocześnie MRN wystąpiła do wojewódzkich władz samorządowych o subwencję na ten cel. Działalność nowego przedsiębiorstwa opierała się na usługach przewozowych na terenie Rzeszowa w ramach regularnej komunikacji autobusowej.

PIERWSZY AUTOBUS
Organizowanie publicznego transportu w Rzeszowie rozpoczęto od zakupu pojazdu, który mógłby zostać użyty do przewozu pasażerów. Nie było to proste zadanie, ponieważ polski przemysł dopiero zaczynał się odbudowywać, a większość przedwojennych pojazdów została rozkradziona przez okupanta bądź zniszczona w trakcie działań wojennych. Po wielu staraniach udało się odkupić od byłego przedsiębiorcy przewozowego Józefa Lewickiego pierwszy miejski autobus – Polski Fiat 621R. Była to przedwojenna konstrukcja (1935-1939) produkowana w Polsce na licencji FIATa. Autobus zaopatrzony został w 22 miejsca dla pasażerów, potrafił rozpędzić się do 64km/h przy 1705kg masy własnej. Egzemplarz który miał służyć w Rzeszowie był mocno wyeksploatowany, jednak dzięki zaangażowaniu strażaków-kierowców Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej został szybko doprowadzony do sprawności technicznej.

PIERWSZA LINIA
Pierwsza rzeszowska linia autobusowa wyznaczona była na odcinku od ul. Dąbrowskiego (bloki PZL) – Świerczewskiego (dziś Zamkowa) – 3-go Maja – Pl. Farny – Cmentarz Pobitno. Pierwszymi kierowcami autobusu byli: Tadeusz Myśliwiec i Edward Żarski, a konduktorami: Antoni Broda i Władysław Kociak (uczestnik walk o Tobruk i Monte Casino). Na czele przedsiębiorstwa stanął Stanisław Żatki. Autobusy miały zacząć na tej trasie kursować od 15 marca 1948r. w godzinach 6-21, jednak rzeczywistość zweryfikowała te zamiary i ostatecznie pierwsze kursy rozpoczęły się pod koniec marca. W początkowej fazie kursowania linii nie było wyznaczonych przystanków, a pasażerowie by wsiąść musieli pomachać kierowcy ręką. Oczywiście wraz z obsługą autobusu podróżował kierownik MKS, który ustalał miejsca w których mogłyby znajdować się przystanki i na bieżąco opracowywał rozkład jazdy. Oficjalne otwarcie pierwszej linii autobusowej w Rzeszowie nastąpiło dopiero 10 kwietnia 1948r.

Jak już doskonale wiemy, pierwszy autobus dla MKS nie był pierwszej młodości, czego efekty można było poczuć od lipca 1948r. kiedy to zaczęły się problemy z eksploatacją. Na czas remontów po wytyczonej trasie kursował w zastępstwie samochód towarowy z plandeką. Dlatego między innymi z powodu awaryjności, ale też i dużej frekwencji pasażerów Zarząd Miejski postanowił rozpocząć poszukiwania kolejnego autobusu. Aby jak najszybciej załagodzić niedobór floty autobusowej, podjęto nawet próby przerobienia posiadanego przez Zarząd Miejski samochodu ciężarowego marki „Albion”, dorobienia mu karoserii i przystosowania go do przewozu osób, ale ostatecznie plany te zakończyły się fiaskiem. W kilku ogólnopolskich gazetach zamieszczono ogłoszenie dotyczące chęci zakupu autobusu. W czerwcu tego samego roku przedstawiciele MKS oglądali potencjalne pojazdy w Sosnowcu i Częstochowie. Równocześnie zwrócono się do Ministerstwa Komunikacji w Warszawie o przydział autobusów. W odpowiedzi Ministerstwo podało, że wniosek złożono po zatwierdzeniu krajowego rozdzielnika.

KOLEJNE AUTOBUSY DLA RZESZOWA
Mimo negatywnej odpowiedzi Ministerstwa Komunikacji ostatecznie udało się uzyskać w ramach przydziału dwa samochody ciężarowe z demobilu marki GMC CCKW 353. Aby przystosować je do przewozu pasażerów, skierowano je do fabryki PZL w Mielcu, celem przebudowy i dorobienia karoserii. Pozyskany model produkowany był przez General Motors i był podstawową ciężarówką armii amerykańskiej podczas II Wojny Światowej obok pojazdów Studebaker US-6 (G-630) oraz International Harvester M-5H-6 (G-651). Równolegle podjęto decyzję o zakupie czwartego pojazdu marki Chevrolet – Bulldog od byłego prywatnego przewoźnika z Sosnowca. Autobus trafił do Rzeszowa dopiero początkiem 1949r. i wskutek wcześniejszego mocnego wyeksploatowania, nie posłużył MKS-owi długo.

ROZWÓJ SIATKI POŁĄCZEŃ I PODWYŻKI BILETÓW
Pozyskanie nowych pojazdów dla Rzeszowa wiązało się z możliwością uruchomienia kolejnych regularnych linii autobusowych. I tak pod koniec 1948r. uruchomiono jeszcze dwie linie, kursujące na trasie: Staroniwa – Staromieście (od listopada 1948r. z powodu nierentowności zmieniono przebieg linii na Staromieście – Dąbrowskiego PZL bloki), oraz Dworzec PKP – Obrońców Stalingradu (dziś Hetmańska). W związku z podwyżką cen benzyny zmieniono również cenę biletów. Bilet normalny zamiast 30zł kosztował 40zł, a bilet ulgowy zamiast 15zł kosztował 20zł. Na wyznaczonych już przystankach pojawiły się informacje dotyczące zasad korzystania z komunikacji miejskiej. Opłatę za przejazd autobusem należało uiścić przed zajęciem miejsca w pojeździe mając już uprzednio odliczoną gotówkę. Na autobusach znalazły się natomiast oznaczenia dotyczące drzwi wejściowych i wyjściowych z pojazdu. Także w listopadzie wprowadzono prócz biletów jednoprzejazdowych, również wersję okresową z ważnością na 10 dni i upoważniającą do jedenastu przejazdów.

Okres 1948-1950 to w życiu Rzeszowa czas bolesnego tworzenia się publicznego transportu zbiorowego. Komunikacja miejska musiała zmagać się z niedoborem taboru autobusowego, częstymi awariami już posiadanego oraz przepełnienia pasażerów na każdej istniejącej wówczas linii. Jak relacjonuje w swojej książce Piotr Gil, kierowcy często pracowali po godzinach samodzielnie dokonując napraw, często przy braku części zamiennych i profesjonalnego zaplecza technicznego. Mimo to w całym 1949r. rzeszowskie autobusy przewiozły aż 213 595 pasażerów przy 28,5tys. mieszkańców miasta.

 

Początki organizowania się rzeszowskiej komunikacji autobusowej były bardzo ciężkie. Jak to jednak w życiu bywa, aby coś osiągnąć, trzeba starać się iść cały czas do przodu. Lata pięćdziesiąte mimo wielu przeciwności okazały się owocne dla rzeszowskich autobusów.

W dniu 5 lutego 1951 roku Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rzeszowie uchwaliło powstanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej (MPGK), w którego skład wszedł MKS jako podległy MPGK zakład. Od tego momentu komunikacja miejska coraz częściej postrzegana była jako strategiczna dziedzina rozwoju Rzeszowa.

Popyt na usługi transportu pasażerskiego wzrastał z dnia na dzień. Przestarzały tabor autobusowy nie spełniał rosnących potrzeb komunikacyjnych rozwijającego się miasta. Dlatego w 1952 roku MRN postanowiła połączyć MKS z PKS. Do połączenia jednak nie doszło, ale udało się wydzierżawić przez MPGK dla potrzeb transportu miejskiego dwa autobusy Chausson. Nowe pojazdy obsługiwały linie: Pobitno – Zwięczyca, oraz Trzebownisko – Osiedle WSK.

Oprócz zmian formalno-prawnych warto wspomnieć o kwestiach bytowych miejskiego przewoźnika. Siedzibą MKS od początków istnienia był parter budynku Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej przy ul. Mickiewicza. Placem postojowym dla autobusów był teren obecnej hali targowej (ul. Targowa). Części zamienne dla autobusów przechowywane były natomiast w magazynie Zakładu Wodociągów Miejskich przy ul. Lwowskiej. W 1954r. zaplecze techniczne powiększyło się o warsztat naprawczy usytuowany przy ul. Mickiewicza. Obiekt zaczął służyć MKSowi dzięki uprzejmości mistrza kamieniarskiego – Tadeusza Janika.

W tym samym roku udało się również pozyskać cztery autobusy produkcji węgierskiej – Mavag, które wcześniej zostały wycofane z warszawskiej komunikacji miejskiej. Jak wspomina w swojej książce Piotr Gil, dwa z tych pojazdów nie nadawały się do eksploatacji, a fakt pozyskania tych używanych autobusów nie miał znaczenia dla wzrostu całkowitej ilości taboru miejskiego przewoźnika. Powodem tej sytuacji było sukcesywne wycofywanie z użytkowania z powodów technicznych już posiadanych autobusów. We wspominanym 1954r. rzeszowski przewoźnik dysponował 5 autobusami do przewozu pasażerów. Rok później flota wzbogaciła się o cztery pojazdy polskiej produkcji, marki Star. Pomimo dostawy w 1955 roku do dyspozycji pasażerów było tylko siedem autobusów, ponieważ starsze egzemplarze nie nadawały się już do dalszej eksploatacji.

Przełomowym wydarzeniem dla rozwijającego się przedsiębiorstwa był rok 1956, kiedy to MKS i ZOM (czyli Zakład Oczyszczania Miasta) otrzymał do dyspozycji część terenów po dawnym folwarku Jędrzejowiczów, czyli dzisiejszy plac parkingowy pomiędzy Urzędem Pracy, ul. Partyzantów i parkiem przy Szpitalu Miejskim. To właśnie w tym miejscu powstała pierwsza prawdziwa zajezdnia autobusowa w Rzeszowie.

Usługi komunikacji miejskiej w naszym mieście nadal mocno się rozwijały. Spełniając oczekiwania pasażerów, opracowano nowe rozkłady jazdy oraz zmieniono numerację linii autobusowych. Zmieniono także usytuowanie wielu przystanków. W 1956 roku udało się otrzymać dla rzeszowskiego MKSu autobusy marki Star, co nieznacznie poprawiło ilość posiadanego taboru autobusowego. Nowością w dystrybucji biletów miesięcznych stała się możliwość ich zakupu w kasach Przedsiębiorstwa Podróży i Turystyki „Orbis”. W związku z przepełnieniem autobusów, pasażerowie posiadający bilety miesięczne żądali wprowadzenia priorytetu w ich obsłudze i zabieraniu z przystanków w pierwszej kolejności. Rzeczywistość bywała jednak różna.

Oczywiście oprócz niewątpliwego postępu w organizowania przewozów pasażerskich nie obywało się również bez skarg, czy zażaleń na jakość ich świadczenia. Bardzo wiele zastrzeżeń skierowanych było bezpośrednio w kierunku kierowców, obsługi autobusów i konduktorów. Zdarzały się przypadki wulgarnego zachowania pracowników wobec pasażerów. Dużą zmorą były spóźniające się autobusy, nieprzestrzeganie rozkładu jazdy oraz niezatrzymywanie się na wszystkich przystankach na trasie, mimo oczekujących nań pasażerów.

Zdarzały się przypadki wulgarnego zachowania pracowników wobec pasażerów. Dużą zmorą były spóźniające się autobusy, nieprzestrzeganie rozkładu jazdy oraz niezatrzymywanie się na wszystkich przystankach na trasie, mimo oczekujących nań pasażerów.

Kolejnym przełomowym rokiem dla funkcjonowania komunikacji miejskiej w Rzeszowie był 1 stycznia 1958 roku, kiedy to decyzją MRN powołano wyłączone ze struktur MPGK, samodzielne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Rzeszowie.

Komentarze

Historia komunikacji na przestrzeni lat
Proces zmian 2009-2015
Czasy obecne 2016-2018
Infrastruktura komunikacji miejskiej
Przystanki autobusowe
Kasowniki
Kolekcje i zbiory
Bilety sieciowe i miesięczne
Legitymacje i bilety specjalne
Linie autobusowe w Rzeszowie
Linie historyczne
Linie aktualne
Linie specjalne
Ludzie związani z komunikacją w Rzeszowie
Zarządzający komunikacją miejską
Ciekawe postacie
Książki i ciekawostki
Książki opisujące MPK Rzeszów

Galeria zdjęć

Zwiedzaj Rzeszów

Atrakcje

Muzea, Teatry, Kina

Transport

Transport publiczny, carsharing...

Jedzenie

Restauracje, kawiarnie, puby

Wydarzenia kulturalne

Festiwale, koncerty, jarmarki

Zabytki

Warte zobaczenia

Z dziećmi

Rzeszów dla najmłodszych

Noclegi

Hotele, hostele, kwatery

W pobliżu Rzeszowa

Atrakcje w okolicach miasta

© 2013 - 2021 WczorajiDzis.Rzeszow.pl